راه و رسم ايرانيان در گزينش دبيران در كتاب « الوزراء و الكتّاب » كه در شرح حال وزيران و دبيران قرنهاى نخستين اسلامى است و در مقدمهء آن شمه‌اى از راه و رسم ايرانيان در اين زمينه ذكر شده ، آمده است : در روزگار ايرانيان رسم چنين بوده كه چون كسانى را براى دبيرى ديوان نامزد مىكردند ، نخست مىبايستى سران ديوان خرد و دانش آنها را بيازمايند و كسانى را كه شايسته يافتند نام آنها را به شاه گزارش كنند و كارهايى هم به آنها واگذارند تا آنگاه كه به دستور شاه آنها را نزد كارگزاران دولت بفرستند تا در كارهاى مختلف به كارشان وادارند و به تناسب كارى كه انجام مىدهند و شايستگىيى كه از خود نشان مىدهند آنها را از مرتبه‌اى به مرتبهء بالاتر ارتقا دهند تا هريك از آنها به مرتبه‌اى برسند كه شايستهء آنند . و هيچ‌يك از اين افراد را روا نبود كه در خدمت هيچ فرد ديگرى درآيد ، مگر با دستور و اذن شاه . نيز در همين زمينه در آن كتاب آمده است كه پادشاهان دبيران را مقدم مىشمردند و فضيلت صنعت ايشان را مىشناختند و ايشان را از نعمت و رفاه بهره‌مند مىساختند ؛ زيرا آنها رأى و خرد را با صنعت و هنر يك جا داشتند . و مىگفتند كه نظام امور و كمال مملكت و رونق سلطنت به ايشان است و آنها هستند كه زبان گوياى شاهان و گنجينه‌دار اموال ايشان و امين پادشاهان بر رعيّت و كشورشان هستند . « 1 » آنچه را جهشيارى دربارهء آموزش دبيران و مراحلى كه مىبايستى بپيمايند تا در ديوان مركزى به خدمت گمارده شوند ، ذكر كرده فردوسى از جملهء كارهاى اردشير بنيادگذار سلطنت ساسانيان شمرده است . و چنان كه نوشته‌اند در زمان همين شاه هم بوده كه دبيران طبقه‌اى خاص گرديدند و از طبقات ممتاز به شمار رفتند . فردوسى در اين باره چنين گفته است : به ديوانش كار آگهان داشتى * به بىدانشان كار نگذاشتى بلاغت نگه‌داشتندى و خط * كسى كو بدى چيره بر يك نُقَط

--> ( 1 ) . جهشيارى ، « الوزراء و الكتّاب » ، ص 3 و 4 .